Odeljenje za dokumentaciju sa fotoslužbom i bibliotekom

Muzejska dokumentacija Narodnog muzeja Niš  stvarana je tridesetih godina 20-tog veka, većim delom sačuvana iz predratnog perioda, a uredno vođena i sređivana, zahvaljujući najviše Aleksandru Nenadoviću, tadašnjem sekretaru Muzejskog društva i upravniku Muzeja. Posle oslobođenja dokumentacija se čuva i o njoj se stara takođe Aleksandar  Nenadović, koji je ujedno bio i jedan od osnivača nekadašnjeg Etnografsko-istorijskog muzeja.

U ovom odeljenju čuvaju se veoma značajni dokumenti Kraljevsko-banske uprave koji se, između ostalog, odnose i  na  osnivanje Muzeja i Muzejskog društva 1933. godine.Tu su i knjige utisaka i evidencije poseta  Muzeju sa potpisima poznatih ličnosti,  knjige inventara i delovodni protokoli, izveštaji sa iskopavanja, prepiske sa eminentnim arheolozima i istoričarima, pozivnice, fotografije poznatih ličnosti koje su posetile grad Niš i bile u Narodnom muzeju.Pisma poznatog arheologa Vladimira Fjuksa upravniku Muzeja, telegrami kralju Aleksandru, princu Pavlu, kralju Petru Drugom, zatim njihovi potpisi u knjizi utisaka, Statut Banovinskog Konzervatorskog ureda, Pravila Muzejskog društva, prepiska sa američkim i britanskim  muzejima samo su neki od ovih, za Muzej veoma dragocenih dokumenata.

Odeljenje za dokumentaciju formirano je 2000. godine, kao posebno muzejsko odeljenje. Do tada su pojedini kustosi pored svojih zbirki obrađivali i vodili dokumentaciju, a zatim taj posao preuzima kustos dokumentarista. Dokumentacija je u određenoj meri sređena, onoliko koliko se moglo u tadašnjim okolnostima. Odeljenju pripada i fotolaboratorija sa hemerotekom. Formirana je 1953. odlukom Narodnog odbora opštine koji je izdvojio sredstva za opremu laboratorije i kupovinu aparata i materijala. Kasnije je  priključena  Odeljenju za dokumentaciju.  Uvođenjem prvog digitalnog aparata počinje faza digitalne fotodokumentacije uz formiranje fotostudija  opremljenog fotoaparatima i blicevima najnovije generacije .

Formiranjem ovog odeljenja počinje reorganizacija dokumentacije i formiranje više vidova centralnih formi među kojima su najvažniji: zbirka dosijea izložbi, manifestacija, fototeka (negativi i pozitivi), digitalizovane fotografije na diskovima sa bazom podataka, planoteka sa muzejskim plakatima i dokumentacijom sa arheoloških istraživanja, videoteka (medijateka), kao i arhivska građa kao posebna celina.

U novije vreme unapređena je metodologija kada je u pitanju reorganizovanje dokumentacione građe, što podrazumeva transparentnost i otvorenost sistema ka korisnicima i uvid u kompletnu dokumentaciju, kao i stvaranje dobro ogranizovane celine koja je  sređena po načelima arhivistike.

Savremene tendencije podrazumevaju  da se novi materijal drugačije čuva i obrađuje u skladu sa informatizacijom ustanove, pa je tako  u cilju unapređenja stručnog rada i promovisanja muzejskog fonda Odeljenje dokumentacije uvelo je nove tehnologije- primena 3D skenera u formiranju digitalne dokumentacije, skener za negative, štampač velikog formata-ploter, laserski A3 štampač. Realizacijom implementacije jednstvenog informacionog sistema u muzejima Srbije od 2018. godine počinje digitalizacija kompletne građa Muzeja.

BIBLIOTEKA – RIZNICA ZNANJA 

„ Čoveku koji ima vrt i biblioteku, ne treba ništa više.“- Ciceron

 Kulturna misija Narodnog muzeja ima važnu ulogu čuvara javnog pamćenja pre svega za čitavu teritoriju južne i jugoistočne Srbije. Znamenite ljude koji su ostavili tragove u naučnoj i kulturnoj javnosti Niša treba sačuvati od zaborava. Krupnim slovima ispisana su imena: Borivoja Popovića, učitelja; Borivoja Gojkovića, advokata; Adama Oršića-Slavetića, prvog kustosa Muzeja; Milorada Čavdarevića, predsednika opštine Niš; Aleksandra Nenadovića, osnivača i upravnika Muzeja i Rudolfa Bratanića, profesora niške gimnazije. Muzejski prvaci osnovali su Biblioteku 1933. godine, želeći da intelektualna zaostavština postane zalog za budućnost.

Zanimljivo je da je u inventaru knjiga i atlasa Muzejskog društva u Nišu, pod rednim brojem 1. upisana  21. sveska Glasnika Zemaljskog muzeja iz Sarajeva, iz 1909. godine kao poklon Sretena Stefanovića, knjižara iz Niša. Prva zvanična knjiga inventara publikacija Narodnog muzeja Niš, oformljena je  1951. godine. Svesni potrebe za stručnom literaturom, čuvari muzejskih zbirki, bogatili su knjižni fond, razumevajući duboke veze Muzeja i njegove biblioteke. Aleksandar Nenadović brižljivo je prikupljao izdanja mnogih Muzeja, znajući da je knjiga spona između pojedinca i sveta. To je početak razmene publikacija, a od 1955. godine ova razmena se obnavlja, razvija i intezivira. Knjižni fond muzejske biblioteke neprestano raste zahvaljujući obaveznom primerku, poklonima, kupovini i razmeni.

Danas, bibliotečki fond poseduje oko 14800 publikacija i to oko 9200 monografskih i oko 5600 serijskih publikacija. Sadržaj fonda je raznovrstan, ali u najvećem broju prati delatnost Muzeja. Bogatstvo biblioteke čini oko 700 starih i retkih knjiga od 18. do 20. veka. Vredno je pomenuti neke: redak komplet Henry Kohena, Mediales imperiates, Leipzig, iz 1930. godine; Istorija raznih slovenskih naroda J. Rajića, štampana u Beču, 1794. godine; Homerova Odiseja štampana u Parizu, 1716. godine; Akatisti i kanoni, Kijev, iz 1791. godine; Tukidid na grčkom jeziku iz 1805; Gorski vijenac P. P. Njegoša, Beč, 1847; Prva istorija Srbije, S. M. Sarajlije, Beograd, 1888; Sveto pismo starog i novog zavjeta, Pešta, 1867; Dubrovačka numizmatika Milana Rešetara, Beograd, 1924-1925; Zbornik zakona i uredba i uredbenih ukaza od početka zakonodavstva u Srbiji do danas; Otadžbina 1887-1892, Glasnik Srpskog učenog društva 1872-1892, Godišnjica Nikole Čupića, 1877, 1879, 1882, 1884 i 1897; Serbski narodni list, br. 1-52 izdati u Pešti, 1840; Letopis Matice srpske, Novi Sad, 1880,1883; Srpski književni glasnik, Beograd, 1921-1938; Crkveni glasnik Leskovac, 1887, 1888; ali i Moravski arheološki glasnik, koji je izašao samo u tri broja, u izdanju Muzejskog društva u Nišu, 1936. Knjige muzejske biblioteke koristili su Milutin Garašanin, Dragoslav Srejović, Ljubica Zotović, Petar Petrović, Dobrica Ćosić i drugi ugledni ljudi.

Od statičnog čuvara znanja biblioteke prerastaju u bibliotečko-informacione centre koji se bave interdisciplinarnom delatnošću. Bibliotečko-informaciona delatnost specijalne biblioteke odvija se u nekoliko segmenata: nabavka i bogaćenje knjižnog fonda, stručna obrada bibliotečkog materijala, kataloška i elektronska obrada knjižnog fonda, svakodnevni rad sa korisnicima (informacije, pozajmica, evidencija), analiza dinamike korišćenja literature, razmena izdanja sa drugim institucijama, smeštaj i zaštita knjižnog fonda, procena novih naslova, statistika i dr.

Biblioteka je neophodnost svakog muzeja, stručna literatura namenjena primarnim korisnicima, dostupna je i široj naučnoj javnosti, studentima i đacima. Inovativni pristup nauci  i raznolikost tema, u svrhu informisanja stručne javnosti objavljuju se u časopisu Zbornik koji izlazi od 1985. godine. Priloge u Zborniku prati bibliografija sa imenskim i predmetnim registrima. Moderna nauka zahteva preciznu i objektivnu naučnu bibliografiju koja svedoči o razvoju muzeologije i unapređenju saznanja o nacionalnoj  kulturi. Muzejska biblioteka, u preplitanju prošlog i savremenog, nastoji da bude mesto trajne pohrane knjižnog blaga, ali i spoznaje sopstvene baštine.